KONCERT | SOFA PROLOG
termin | 14 sierpnia 2018, wtorek, godz. 19.00
adres | Gdańsk, ul. ks. Jerzego Popiełuszki 6
miejsce | Sala BHP (wejście przez historyczną stoczniową Bramę nr 2)
wstęp | wolny, ale obowiązkowo kliknij bezpłatną wejściówkę online lub odbierz ją z kasy ECS (od 25 lipca)
WEJŚCIÓWKI ONLINE

skrzypce, dyrygent | Tomasz Tomaszewski
Orkiestra Polskiej Filharmonii Bałtyckiej im. F. Chopina w Gdańsku

Suwerenność w polskiej muzyce współczesnej narodziła się po śmierci Józefa Stalina (1953). Polityczne przesilenie 1956 roku doprowadziło do odrzucenia socjalistycznych dogmatów w przestrzeni kultury. Program koncertu, który będzie zawierać utwory czołowych przedstawicieli polskiej szkoły kompozytorskiej oraz ich ucznia, ukaże rodzącą się właśnie dzięki suwerenności zmianę estetyki w sztuce.

Cztery dzieła czterech polskich kompoztorów XX wieku – tak najkrócej można przedstawić program KONCERTU SOFA PROLOG. Kompozytorów łączy związek z Paryżem, wszyscy oni bowiem studiowali, a często nawet długo mieszkali w stolicy Francji. Piotr Moss do dziś przebywa na stałe w Paryżu. Szymon Laks po wojnie wrócił do Paryża i żył tam aż do śmierci. Najkrócej związany z Paryżem był Wojciech Kilar, ale i on przebywał tam na stypendium Nadii Boulanger. Właśnie Nadia Boulanger (1887–1979) – legendarna kompozytorka, dyrygentka, pianistka i pedagożka – kształtowała całe pokolenia kompozytorów z najróżniejszych stron świata, przez wiele lat przyciągała ich do Paryża także z Polski. Trudno znaleźć w XX wieku kompozytora polskiego zupełnie wolnego od jej wpływów. Już Karol Szymanowski zachęcał młodych polskich kompozytorów, aby wyjeżdżali do stolicy Francji w celu poszerzenia horyzontów i doskonalenia warsztatu.

REPERTUAR

GRAŻYNA BACEWICZ (1909–1969)
Koncert na orkiestrę smyczkową (1948)
Allegro
Andante
Vivo
Grażyna Bacewicz przed wojną kilka razy bywała w Paryżu, gdzie doskonaliła swoje umiejętności zarówno w dziedzinie skrzypiec (studiowała u Carla Flescha), jak i kompozycji (oczywiście u Nadii Boulanger). Koncert na orkiestrę smyczkową powstał w 1948 roku, niedługo po wojnie, a więc jeszcze przed wdrożeniem socrealistycznej ideologii. Jest to do dziś najpopularniejsze chyba dzieło Grażyny Bacewicz. Łączy w sobie energię wywodzącą się z barokowego concerto grosso z momentami niezwykłego liryzmu. Stefan Kisielewski napisał o tym utworze: Poczuliśmy tu wreszcie „krwisty kawał” zdrowej i smacznej muzyki napisanej z potencją twórczą – iście męską.

PIOTR MOSS (ur. 1949)
Koncert na skrzypce i smyczki „Printemps” (1994)
Piotr Moss należy do pokolenia wykształconego już po II wojnie światowej. Jest on też jednym z nielicznych uczniów Grażyny Bacewicz, która przez trzy ostatnie lata życia (1966–1969) wykładała kompozycję w Akademii Muzycznej w Warszawie. Moss uzupełniał studia w Paryżu (u Nadii Boulanger). Ostatecznie osiadł w Paryżu, mieszka tam i tworzy do dziś. Moss jest kompozytorem niezwykle płodnym, ma w swoim dorobku ponad 300 kompozycji – wsród nich ok. 30 koncertów na różne zestawy instrumentów. Sięga też po różne konwencje stylistyczne.

SZYMON LAKS (1901–1983)
Sinfonietta na orkiestrę smyczkową (1936)
Ouverture. Allegro ma non troppo ma con brio
Sérénade. Un poco adagio
Rondino. Allegro giusto
Final fugué. Allegro vivace
Szymon Laks studiował i mieszkał w Paryżu. Urocza Sinfonietta na orkiestrę smyczkową, utrzymana w beztroskim lekko pastiszowym stylu, łącząca wpływy baroku (w skrajnych częściach, a zwłaszcza w fugowanym finale) z klarowną, klasycyzującą fakturą i strukturą formy powstała jeszcze w 1936 roku, kiedy w środowiskach artystycznych nikt na poważnie nie myślał o wojnie. W 1941 roku kompozytor został aresztowany w Paryżu przez gestapo, a następnie deportowany do obozu w Oświęcimiu, gdzie cudem udało mu się przetrwać do końca wojny.

WOJCIECH KILAR (1932–2013)
Orawa (1986)
Wojciech Kilar, który pochodzi z pokolenia Krzysztofa Pendereckiego i Henryka Mikołaja Góreckiego, urodził się jeszcze w II Rzeczpospolitej. Wykształcenie zdobył już po wojnie, w PRL. Początkowo znany był z utworów skrajnie awangardowych, wyrosłych w proteście przeciwko estetyce socrealizmu, później nagle zwrócił się ku tradycyjnym formom, często sięgając po tematy folkloru, zwłaszcza tak bliskiej mu muzyki góralskiej. Orawa to jeden z najpopularniejszych utworów Kilara tego czasu, napisany na zespół smyczkowy. Utwór łączy elementy powtarzalnych minimalistycznych motywów z folklorem góralskim i swoistym humorem (nie zdradzimy finału, żeby nie pozbawić melomanów dreszczyku zaskoczenia), będąc wręcz modelowym przykładem późnego stylu Kilara.

Wspólna produkcja: SOFA, Sala BHP, Fundacja Promocji Solidarności, Komisja Krajowa NSZZ „Solidarność”, Polska Filharmonia Bałtycka im. Fryderyka Chopina w Gdańsku